ابازار های بازار سرمایه

اگر قصد دارید با ابزار های کنترل کننده سیاست های بازار سرمایه و کنترل نقدینگی , پخش نقدینگی و جلوگیری از تورم آشنا شوید بهتون پیشنهاد میکنم حتما این مقاله و مقاله ی بعدیش رو مطالعه بفرمایید

ابزار های بازار سرمایه کدام اند ؟

اوراق بهادار در جهان بسیار متنوع هستند و به طور پیوسته ابزار معاملاتی جدید ایجاد میگردد . در ایران انواع اوراق بهادار چندان متنوع نیست . البته برنامه هایی برای گسترش انواع اوراق بهادار مورد معامله در بورس وجود دارد . در این بخش ابتدا اوراق بهادار مورد معامله در بورس و سپس تعدادی از اوراق بهادار مطرح و پرطرفدار نیز شرح داده خواهد شد

ابزار های بازار سرمایه عبارت اند از :

  1.  سهام ( Stock )

  2. حق تقدم ( Rights )

  3. اوراق قرضه ( مشارکت ) ( Bonds )

  4. اوراق مشتقه ( Derivatives )

  5. اختیار معامله ( Option )

  6. قرارداد آتی ( Futures Contracts )

  7. صکوک

 

سهام چیست ؟

در تعریف سهام میتوان گفت سهم قسمتی از سرمایه شرکت سهامی است که مشخص کننده میزان مشارکت ، تعهدات و منافع صاحب آن در شرکت سهامی می باشد . ورقه سهم سند قابل معامله ای است که نماینده تعداد سهامی است که صاحب آن در شرکت سهامی دارد . سهام میتواند با نام یا بی نام باشد

انواع سهام کدام اند ؟

انواع سهام عبارت اند از :

  1. سهام عادی ( common Stock )

  2. سهام ممتاز ( Preferred Stock )

  3. سهم موسس یا انتفاعی

سهام عادی چیست ؟

متداول ترین نوع اوراق بهادار در بازار ایران است . سهام عادی توسط شرکت های سهامی منتشر شده و از ارزش اسمی برخوردار است . تعداد سهام منتشر شده ی شرکت برابر است با سرمایه ثبت شده ی شرکت تقسیم بر ارزش اسمی

سهام ممتاز چیست ؟

یکی از اصول اساسی شرکت های سهامی تساوی حقوق سهامداران است ؛ مگر در دو مورد اول آنکه شرکت با مشکلات مالی مواجه باشد و نتواند به آسانی به منابع مالی دسترسی یابد . در این صورت ناچار خواهد بود امتیازات بیشتری به سهامداران جدید قائل شود و دوم آنکه در هنگام افزایش سرمایه ، شرکت از ذخایر مالی خود برای این منظور استفاده نماید که در این صورت باید حقوق بیشتری برای سهامداران سابق شرکت در نظر گرفت .

شرکت در این دو مورد می تواند سهم ممتاز صادر کند.

امتیازاتی که توسط ممتاز به وجود می آید میتواند به صورت برداشت نفع ثابت از سود قابل تقسیم شرکت باشد و یا اینکه دارنده سهم ممتاز میتواند نبست به صاحبان سهام عادی در برداشت ارزش اسمی ممتاز به هنگام انحلال و تصفیه و تقسیم دارائی شرکت اولویت داشته باشد به هنگام انحلال و تصفیه شرکت مطالبات معوقه صاحبان سهام ممتاز از دارائی شرکت پرداخت میگردد و نیز هنگام استهکاک سهام شرکت صاحبان سهام ممتاز دارای اولویت میباشد.

سهم موسس یا انتفاعی چیست ؟

سهم موسس یا انتفاعی سهمی است که دارنده آن بدون داشتن حقی به سرمایه شرکت از منافع شرکت به نسبت سهم خود بهره مند گردد و معمولا این گونه سهام را موسسان بابت اطلاعات علمی و فنی و تجارتی که به شرکت می آورند به خود تخصیص میدهند . در اساسنامه شرکت می باید حقوق صاحبان سهام موسس یا انتفاعی مثل حق حضور در مجامع , حق رای ، حق اولویت در پذیره نویسی سهام و … تصریح گرددد. چون سهامداران مزبور مالک سرمایه نمیباشند لذا نمیتوانند سهامداران شرکت محسوب شوند ولی در منافع شرکت حقوقی دارند که از آن مانند طلبکار منتفع میگردند و استفاده آنها از سود شرکت بستگی به موفیقت و سود آوری شرکت دارد .

حق تقدم چیست ؟

شرکت های بورسی میتوانند به منظور توسعه ی فعالیت های خود افزایش سرمایه دهند . افزایش سرمایه به روش های گوناگونی انجام میشود . یکی از روش های افزایش سرمایه که به آن افزایش سرمایه از محل آورده ی نقدی گفته میشود ؛ با انتشار حق تقدم انجام میگیرد . حق تقدم به سهامدار کنونی اجازه میدهد در یک دوره کوتاه مدت ( تا ۱۰ هفته ) بتواند به وسیله آن اقدام به خرید سهام جدید به قیمت مشخص پذیره نویسی نموده و نسبت به مالکیت خود را در شرکت حفظ کنند . دارنده میتواند در این مدت کوتاه از این حق استفاده نماید یا آن را بفروشد

اوراق قرضه چیست ؟

اوراق قرضه اسنادی است که به موجب آن ناشر متعهد میشود مبلغ معینی ( بهره سالانه ) را در فاصله های زمانی مشخص به دارنده پرداخت کند و اصل مبلغ را در سررسید باز پرداخت کند . اوراق قرضه یک ابراز بدهی دراز مدت برای تامین مالی است و با تعهدات مشخصی همراه است . آنها پول خود را به ناشر قرض میدهند و در عوض بهره دریافت میکنند و در سررسید اصل سرمایه خود را پس میگیرند

این اوراق مانند سهام قابل معامله بوده و نقل و انتقال آن مثل سهام بی نام ( با قبض و اقباض ) و سهام با نام ( ثبت در دفتر نقل و انتقال سهام شرکت )  صورت میگیرد . ورقه مزبور معرف مبلغی وام است ؛ بدین معنی که دارنده ورقه قرضه بستانکار شرکت میگردد و بر خلاف صاحب سهم نمیتواند از حقوق ناشی از سهم منتفع گردد . شرکت ملزم است تمامی وام دریافتی را در یک دفعه و یا به اقساط به صاحب ورقه قرضه مسترد نماید و نیز شرکت میتواند علاوه بر بهره حقوق دیگری از قبیل قابل تعویض یا قابل تبدیل بودن ورقه قرضه به سهام را به صاحب آن اعطا نماید . اوراق قرضه انواعی دارند

که عبارت اند از :

  • اوراق قرضه خزانه ( Treasury Bond ) و اسناد خزانه ( Treasury Note )

  • اوراق قرضه سازمان های دولتی

  • اوراق قرضه شهرداری ها ( Municipal Bonds )

  • اوراق قرضه شرکتی ( Corporate Bonds )

  • اوراق مشارکت

اوراق قرضه خزانه ( Treasury Bond ) و اسناد خزانه ( Treasury Note ) چیست ؟

برای تامین مالی فعالیت های دولت با سررسید بیش از یک سال صادر میگردد . اسناد خزانه داری سررسید بین یک تا هفت یا ده سال است . در حالی که سررسید اوراق قرضه خزانه بیش از ۵ سال و تا ۲۰ حتی ۳۰ سال میرسد و دارنده آن سود خود را در مقاطع شش ماه دریافت میدارد و به دلیل بلند مدت تر بودن بازده بالاتری نسبت به اسناد خزانه دارد

اوراق قرضه سازمان های دولتی چیست ؟

اوراق بهادار بلند مدتی که توسط سازمان ها و نهاد های دولتی منتشر میگردد . این نهاد ها دو نوع هستند :

  1. نهاد های دولتی
  2. نهاد هایی که توسط دولت حمایت میشوند

اوراق ارائه شده توسط گروه اول ، کاملا از طرف دولت مرکزی تضمین میگردند . وجوه حاصل از انتشار این اوراق بهادار در طرح هایی که دولت متصدی آنهاست صرف میشود . نرخ بازده آنها از اوراق خزانه بیشتر بوده و سررسید آنها تا ۲۵ سال نیز هست.

اوراق قرضه شهرداری ها چیست ؟

این اوراق توسط دولت های محلی و ایالتی به غیر از دولت مرکزی منتشر میشوند دارای انواع مختلفی بوده و معمولا معاف از مالیات میباشند

اوراق قرضه شرکتی چیست؟

بسیاری از شرکت های بزرگ برای تامین اختیاجات مالی خود اقدام به انتشار اوراق قرضه شرکتی میکنند . بسیاری از شرکت ها بیشتر از یک نوع اوراق قرضه منتشر میکنند . این اوراق دارای سررسید ها ، نرخ بهره و وژگی های مختلفی هستند . برخی از این اوراق بدون تضمین ( Debenture ) است که پشتوانه آن تنها اعتمادی است که خریدار به شرکت صادر کننده اوراق دارد . نوع دیگر اوراق قرضه رهنی ( Mortgage Bonds ) است که در آن انتشار دهنده اقلامی از دارایی های خود را در رهن آن قرار میدهد . برخی از اوراق نیز قابل تبدیل میباشند و آنها را میتوان بر اساس شرایط معینی به انواع سهام تبدیل نمود.

اوراق مشارکت چیست ؟

با اجرای عملیات بانکداری اسلامی و به تبع آن ممنوعیت بهره در اقتصاد به دلایل شرعی و مبانی فقه اسلامی ، انتشار و داد و ستد اوراق قرضه در ایران متوقف شد . اما وجود ابزار دیگری در بازار مالی کشور که عملکردی مشابه اوراق قرضه داشته باشد و بتواند جایگزین آن گردد و در کنترل حجم نقدینگی و مهم تر از آن در تامین مالی طرح های زیر بنایی و همچنین طرح های تولیدی و خدماتی از منابع مالی بخش خصوصی جامعه موثر باشد ، ضروری بنظر میرسید

براساس قانون نحوه انتشار اوراق مشارکت مصوب مهر ماه ۱۳۷۶ ، اوراق مشارکت ، اوراق بهاداری است که با مجوز قانونی خاص یا مجوز بانک مرکزی ، برای تامین بخشی از منابع مالی مورد نیاز به منظور ایجاد ، تکمیل و توسعه طرح های عمرانی انتفاعی دولت مندرج در قوانین بودجه سالانه کشور یا برای تامین منابع مالی به منظور ایجاد ، تکمیل و توسعه طرح های سود آور تولیدی ، ساختمانی و خدماتی شامل منابع مالی لازم برای تهیه مواد اولیه مورد نیاز واحد تولیدی ، توسط دولت ، شرکت های دولتی ، شهرداری ها و موسسات و نهاد های عمومی غیردولتی و موسسات عام المنفعه و شرکت های وابسته به دستگاه های مدکور ، شرکتهای سهامی ام و خاص و شرکتهای تعاونی تولید منتشر میشود و به سرمایه گذارانی که قصد مشارکت در اجرای طرح های یاد شده را دارند از طریق عرضه عمومی واگذار میگردد.

به اوراق مشارکت سود ثابتی به طور علی الحساب تعلق میگیرد که در مقاطعی از سال پرداخت میشود . سود قطعی اوراق هم ، در سررسید و از محل سود طرح مورد مشارکت و به تناسب قیمت اسمی و مدت زمان سرمایه گذاری در اوراق ، تعیین و به دارندگان اوراق مشارکت پرداخت میگردد . چنانچه سود طرح ؛ کمتر از سود علی الحساب پرداخت شده باشد یاطرح زیان ده باشد ، دستگاه صادر کننده اوراق مسئول آن است و سود علی الحساب پرداخت شده ، قابل تعدیل یا استرداد نیست.

از ویژگی های اوراق مشارکت به عنوان یکی از ابزارهای مهم تامین مالی ، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

  1.  اوراق با نام یا بی نام است ؛
  2. قیمت اسمی مشخصی دارد ؛
  3. سررسید آن مشخص است و به عبارتی مدت معینی دارد ؛
  4. باز پرداخت اصل اوراق در سررسید و پرداخت سود علی الحساب آن در مقاطع معین توسط ناشر ، تضمین شده است؛
  5.  خرید و فروش اوراق از طریق شعب منتخب بانک عامل یا از طریق بورس اوراق بعادار ( درصورت پذیرش ) مجاز است ؛
  6. دارندگان اوراق به نسبت قیمت اسمی و مدت زمان مشارکت در سود حاصل از اجرای طرح های مربوط ، سهیم هستند ؛
  7. هر ورقه نشان دهنده میزان قدرالسهم دارنده آ« در طرح مورد سرمایه گذاری است؛
  8. با فروش اوراق مشارکت رابطه وکیل و موکل بین ناشر و خریدار اوراق میتواند نسبت به مصرف وجوه حاصل از فروش اوراق به منظور اجرای طرح و خرید و فروش هرگونه کالا ، خدمت و دارایی مربوط به طرح اقدام نماید انتقال اوراق به رابطه وکالت خدشه وارد نمیکند و این رابطه تا سررسید اوراق بین ناشر و دارندگان اوراق نافذ و معتبر است؛
  9. اوراق مشارکت به عنوان وثیقه طرف های معامله در قرارداد های مربوط به وزارت خانه ها ، موسسات و شرکت های دولتی ، شهرداریها و سایر دستگاههای اجرایی پذیرفته میشود.
 اوراق مشارکت انواع مختلفی دارند که در مقاله بعدی به انواع آن و ادامه ابزارهای مالی بازار سرمایه خواهیم پرداخت .

گروه تولید محتوا آموزشی دهکده معاملات

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

wpChatIcon